22 november 2023, ik stond in de zaal bij de verkiezingsavond in Amsterdam-West. Toen kwam de exitpoll: PVV 37 zetels en GL/PvdA “maar” 25. Grofweg waren er 2 soorten reacties te herkennen. Aan de ene kant waren er mensen die in huilen uitbarsten omdat tot hun verrassing we niet de grootste werden, en andere kant mensen waaronder ikzelf die verbaasd waren dat de PVV opeens 37(!) zetels had gehaald.
Beide soorten reacties waren achteraf gebaseerd op naïviteit, want het politieke midden kon niet eeuwig standhouden in deze turbulente tijden en de gedachte dat GL/PvdA sowieso gingen winnen is echt bizar. Toen naar buiten kwam dat Groenlinks en PvdA samen gingen meedoen, ging de vlag uit bij veel mensen van GroenLinks, zo is mijn vermoeden.
Een verstandig en realistische aanhanger van een politieke partij snapt natuurlijk wel dat het niet zo werkt, want winnen doe je pas als de stembureau’s dicht zijn. In de peilingen stonden we telkens op ongeveer 25 en veel meer werd het niet, in 1 enkele peiling werd de 28 aangetikt.
Deze winst voor de PVV is toe te schrijven aan VVD-leider Yesilgöz, die de deur voor de PVV openzette en op bepaalde vlakken als migratie en veiligheid zelfs de PVV ging napraten. De deur openzetten voor extreemrechts om hen de wind uit de zeilen te nemen werkt averechts: extreemrechtse partijen worden alleen maar groter. Deze theorie wordt bevestigd door de verkiezingsuitslagen in Frankrijk, Duitsland en België. De Vlaamse NV-A, de Duitse CDU/CSU en het Franse les lépublicains (de rechts-conservatieve gematigde partij in Frankrijk, vergelijkbaar met VVD en CDU/CSU) hebben de deur voor Vlaams Belang, AfD en Rassemblement national dichtgehouden en deze partijen werden dan ook niet de grootste.
De deur voor dichthouden voor extreemrechts betekent (vaak) dat zulke partijen dus ook niet de grootste worden.
Het politieke midden van PvdA, CDA, D66, CU, GL en tot 2 jaar geleden ook de VVD was altijd bereid om samen te werken in het landsbelang. Vanaf de jaren 0′ is dit gaan kenteren: nagenoeg alle partijen schoven naar rechts of naar links, of zoals de CU naar de conservatieve kant. Het politieke centrum raakt steeds leger met als gevolg dat samenwerken steeds moeilijker wordt en dat de voorheen liberale middenklasse die redelijk rond het centrum zit zich niet meer vertegenwoordigd voelt. Doordat besturen in het politieke midden steeds moeilijker is geworden, worden veel problemen niet opgelost. Denk aan woningbouw, stikstof en de krappe arbeidsmarkt. Tel daar een toenemende migrantenstroom, toenemende kosten voor levensonderhoud en maatschappelijke onrust bij op en de PVV heeft een voedingsbodem die vooral is opgebouwd uit problemen doordat neoliberalen als Rutte en Stef Blok ze niet oplossen. Populisme is het kind van het neoliberalisme.
Willen we in het hele politieke midden Nederland weer op de rails krijgen, dan zullen we beter moeten besturen en politici moeten dan ook meer streven naar consensus en minder naar eigen gewin. Dat kan door extremisten niet meer na te praten en weer terug te gaan naar liberalisme, christendemocratie en sociaaldemocratie. Meer op basis van de ideologie en minder met angst voor verkiezingen. Zo kan het politieke midden zichzelf en het land redden, in het belang van de gewone burger.
Politieke midden moet zich samen herstellen
